✈ Belgrade – Sarajevo air traffic statistics data for 2024

Last year, a total of 42.467 passengers traveled between Belgrade and Sarajevo. Air Serbia was the sole airline operating on this route, offering one daily flight with an ATR72 aircraft, although at times, an Airbus A319 was also used. In total, Air Serbia operated 742 flights (round trip), with an average cabin load factor of 66%, which equates to about 57 passengers per flight.

Although Air Serbia has previously announced plans for a second daily flight to Sarajevo, the airline has yet to seize the opportunity to connect passengers from Bosnia and Herzegovina to its long-haul network. A second daily flight, with a late arrival and an early departure from Sarajevo, is essential for Air Serbia to link passengers to its extensive range of routes from Belgrade.

Historically, airlines flying to Sarajevo started with just one daily flight, but many, including Austrian Airlines, Croatia Airlines, Lufthansa and Turkish Airlines, have since expanded to two or even three daily flights. Air Serbia, however, appears to be lacking a clear strategy when it comes to route development. Its current offering of a single daily flight with a small ATR72 to Sarajevo, or even worse, only two weekly flights to Banjaluka, puts it at a disadvantage.

Since, Air Serbia has ideal aircraft ATR72, for short routes, the airline must increase its service to at least two daily flights to Sarajevo (3 daily during summer months) and introduce a daily flight Belgrade-Banjaluka.

Source: Zahid Krkić

✈Mostar International Airport Summer Timetable 2024

In the upcoming summer timetable, Mostar International Airport will see the arrival of two new airlines Air Serbia and Sky Alps, introducing five new routes. Both airlines have been awarded subsidies to start flights from Mostar. Sky Alps will connect Mostar with Rome, Verona, Bari, and Munich. All four routes will be operated twice weekly onboard 76 seats Bombardier DHC-8-400 aircraft.  From April 15, 2024. Air Serbia will connect Belgrade and Mostar,  Greek Airline Marathon Airlines will fly the route on behalf of Air Serbia with Embraer E175 aircraft. Flights will operate three times per week on Mondays, Fridays, and Sundays.

During summer timetable Mostar Airport will be connected to five destinations in four countries. Three airlines will operate a total of 726 round-trip flights, offering 57.168 seats.

• Air Serbia will operate 166 round-trip flights to/from Belgrade, offering 14.608 seats
• Croatia Airlines will operate 180 round-trip flights to/from Zagreb, offering 13.680
• Sky Alps will operate 380 round-trip flights to/from four destinations, offering 28.880 seats

Source: Zahid Krkić

✈Air traffic statistics for regional long-haul flights

✈Aljazeera Balkans-Aviosaobraćaj na respiratoru

IATA je obznanila da je od rekordne 2019.godine sa prevezenih 4,5 milijardi uslijedila “Annus horribilis” 2020.u kojoj je prevezeno 1,8 milijardi putnika, a da se gubici kompanija u pomenutoj godini procjenjuju na sto milijardi eura.

Alen Jazić /08 Feb 2021

Prethodna, 2020. godina je historijski najlošija godina za sektore turizma i avio-saobraćaja. Pandemija Covida-19 sa svojim popratnim dejstvima – zatvaranjem granica, blokadama i (samo)izolacijom, distancom, PCR testovima i najavljenim zdravstvenim pasošima, je nivo civilnog avio-saobraćaja vratila decenijama unazad. Međunarodna asocijacija zračnog saobraćaja (IATA) je obznanila da je od rekordne 2019. godine sa prevezenih 4,5 milijardi uslijedila “Annus horribilis” 2020.u kojoj je prevezeno 1,8 milijardi putnika, a da se gubici kompanija u pomenutoj godini procjenjuju na sto milijardi eura.

U takvim okolnostima je državama dozvoljeno da reaguju na način koji nije bio moguć prije pandemije u većem dijelu zapadne hemisfere – uz direktnu državnu pomoć. Pa ipak, 43 kompanije nisu opstale na tržištu, a brojne se i dalje nalaze na ivici ambisa. Regija Balkana, kao kap u moru na globalnom nivou, dijeli sličnu sudbinu. Nakon slovenačke Adrie, ugašen je Montenegro Airlines, a Fly Bosnia trenutno bez aviona i zaposlenih posada hibernira i nada se čudu.

Na prostoru nekadašnje Jugoslavije, na 24 civilna aerodroma je lani opsluženo 7,46 miliona putnika, što je u odnosu na 29,8 miliona putnika iz 2019.godine dramatičan pad. Kao i u svemu, nakon krize ovakvog obima moraju slijediti krupni koraci prepuni rizika. Analitičari avijacije i specijalizovani portali nude bezbroj analiza, često međusobno oprećnih.

‘Upumpavanje novca’

„Na prostorima bivše Jugoslavije, nacionalni prevoznici Srbije i Hrvatske su dobili pomoć države, dok u Crnoj Gori nije bilo novca u državnoj kasi, pa je i nacionalni prevoznik Montenegro Airlines doživeo krah. Gotovo svim prevoznicima širom sveta je potrebna pomoć da bi preživeli ovu nesvakidašnju situaciju. Države koje su prepoznale važnost ovog sektora svoje ekonomije su investirale novac, dok one koje nisu mogu imati dugogodišnje posledice svojih odluka“, smatra Luka Popović, urednik EX-YU Aviation News portala.

Koliko je javnog novca „upumpano“ u pomenute kompanije nije i vjerovatno nikada neće biti poznato široj javnosti. I to zbog više razloga, a osnovni bi mogao biti sakrivanje stvarnih budžetskih izdvajanja od EU regulativa koja su prije pandemije bile rigorozne. Pa ipak su ih mnoge zemlje uspješno zaobilazile i plaćale „svojim“ kompanijama kroz PSO (Public Service Obligation)linije, regionalnu povezanost, turistički i državni marketing, ali i otpis dugova prema državi. Zbog toga je ovaj sektor prilično netransparentan.

„Vrijedi li Air Serbia 650 miliona eura koliko je država Srbija od 2013.godine uložila u nju kroz direktna ulaganja, plaćanja dugova bankama i agencijama, potom otpremnina radnicima, izdvajanja za restrukturiranje i dokapitalizaciju, subvencijama, dotacijama i donacijama…“ pita se u svojoj kolumni na sajtu ZamaAero, analitičar Alen Šćuric iz Zagreba?

Iz Srbije u kojoj nikada nisu javnosti predočili ugovor sa Etihadom iz 2013.godine negiraju tolika izdvajanja, pa se „sporna“ izdvajanja svode na oko 400 miliona eura. Jasno je da je samo u 2020.godini za dokapitalizaciju država izdvojila 100 miliona eura, a bivši ministar finansija Božidar Đelić smatra da je Srbija u kompaniju kojoj je sada vlasnik sa 82 posto, prošle godine uplatila 150 miliona eura. Ako je Air Serbia prevezla oko milion putnika, računajte…

Otvoriti aerodrome za nove destinacije

„Ova procedura je u skladu sa novim pravilima Evropske komisije o državnoj pomoći. Procenjeno je da će ova suma, za sada, omogućiti kontinuitet u poslovanju Air Serbia. Croatia Airlines, koja je nešto manja od Air Serbia po broju aviona i linija, dobila je približno sličnu sumu, nešto više od 90 miliona evra, koja je data kako bi se održala likvidnost firme. I hrvatska vlada je izvršila dokapitalizaciju mada je ona skoro 100-procentni vlasnik Croatia Airlines-a. Prethodna vlada Crne Gore je tokom leta 2020. izvršila finansijsku injekciju u Montenegro Airlines u iznosu od 10,4 miliona evra u julu i 25 miliona evra u avgustu, kako bi kompanija imala dovoljno sredstava da isplati plate i osigura tekuću likvidnost. Međutim, nakon promene vlasti, utvrđeno je da dodatnih sredstava nema. Zakon o finansijskoj pomoći MA, koji je donet pre korone, u decembru 2019.godine, predvideo je finansijsku pomoć prevozniku i iznosu od 155 miliona evra u periodu od šest godina“, zaključuje Popović.

Vlada Crne Gore je donijela odluku da dosadašnju kompaniju ugasi i osnuje novu – ToMontenegro i u nju uloži 30 miliona eura. Bosna i Hercegovina i Sjeverna Makedonija trenutno nemaju tih problema. Iz svojih budžeta ne izdvajaju sredstva za državne kompanije i to nakon što su propali projekti Air Bosna, BH Airlines, Bosnian Wand, Air Srpska, Sky Bosnia, MAT Airways, Avioimpex… No, nije da se ne izdvajaju sredstva za subvencije stranim kompanijama koje saobraćaju u ovim zemljama.

„Svi aerodrome u BiH se moraju više otvarati novim destinacijama, jer da bi jedna avio linija bila održiva, potrebno je uložiti veliku promociju dok sama linija zaživi (otprilike 12-15 mjeseci). Niskobudžetne avio-kompanije su odgovor za sve aerodrome u BiH uključujući Sarajevo, s obzirom da je Sarajevo jedini aerodrom koji treba i mora imati miks niskobudžetnih i regularnih avio-prijevoznika zbog transfer putnika sa dalekih destinacija i biznis putnika (uključujući diplomate, OHR, NATO, SFOR, EU i sve vladine i nevladine organizacije). Domaća avio-kompanija je u današnje vrijeme nemoguća misija. Možda je bila moguća prije 10-15 godina, ali danas apsolutno ne. Avio-biznis je jako ozbiljan i skup, a raditi isti sa nekoliko aviona je nemoguće. Pitanje je samo vremena kad će Croatia Airlines i Air Serbia odustati, jer iste su više politički projekti nego funkcionalan biznis“, smatra Zahid Krkić sa Flying Bosnia specijalizovane stranice za civilnu avijaciju.

Aerodromi pod dugoročnim koncesijama

Tako dođosmo i do pitanja aerodroma koji su u finansiranju od strane država pomalo ostali u sjeni. Jasno i zbog čega, u Sloveniji, Hrvatskoj, Srbiji i Sjevernoj Makedoniji su najveći aerodromi dati strancima na upravljanje pod dugoročnu koncesiju.

„Ovo je trend gotovo svuda u svetu, a organizacije koje predstavljaju interese aerodroma ukazale su na ovaj problem. Međutim, treba uzeti u obzir da aerodromi imaju fiksne i ugovorene cenovnike i da ukoliko ima nekog prometa, aerodromi ostvaruju novac od toga. Procena je da ako se pomogne avio-kompaniji, ona će nastaviti da plaća aerodromima za pružene usluge, pa će tako i sami aerodromi dobiti svoj deo kolača. Ako nema saobraćaja, nema ni priliva za aerodrome. Primera radi, aerodromi Crne Gore smatraju da će imati značajne gubitke zbog bankrota svog najvećeg korisnika Montenegro Airlines. Naravno, i aerodromi su jako pogođeni ovom krizom. Mnogi su smanjili kapacitete, zatvorili terminale i ukinuli investicije. Ali ima primera gde su države pomogle, a to su uglavnom u onim zemljama gde nema nacionalnog prevoznika pa je samim tim i promet na aerodromima izuzetno nizak. To je slučaj u Bosni, ali i u Sloveniji gde je Vlada aerodromu u Ljubljani, koju vodi privatna nemačka firma, nedavno uplatila pet miliona evra bespovratne pomoći“, naglašava Luka Popović.

O pitanju aerodroma i njihovog prevazilaženja ogromne krize iz Sarajeva dolaze nešto optimističnije prognoze.

„Aerodrom Sarajevo ne bi trebalo dati pod koncesiju, jer je to jako važno preduzeće za cijelu državu. Samo treba dovesti profesionalnu upravu koja neće biti birana samo po stranačkoj pripadnosti. Ostale aerodrome treba dati u koncesiju, ali sve i u istom paketu. U 2019. Aerodrom Sarajevo je imao neto profit od 6 miliona eura, a većina tih sredstava je otišla na financiranje aerodroma u Tuzli i Mostaru. Za Tuzlu je donekle i opravdano, jer i sami građani imaju neke koristi od prometa na aerodromu, ali Mostar je stvarno jedna velika sramota“, rezonuje Krkić.

Svjetski sektor privrede u kojem je 57 posto pilota trenutno bez letova, članovi kabinskog osoblja na berzi rada, a plate i uslovi rada znatno nepovoljniji, čekaju period u kojem će bezbrižno udahnuti zrak – sa ili bez respiratora.

Izvor: Al Jazeera/ Alen Jazić

✈ First European FRA concept implemented over the territories of four states

BHANSA (Bosnia-Herzegovina), CRO CONTROL (Croatia) and SMATSA (Serbia and Montenegro) – responsible for managing the airspace of four states –Bosnia-Herzegovina, Croatia, Serbia and Montenegro – are now offering airlines the chance to plan and execute free route flights around the clock.

The December 8 launch, which follows on from night-time free route operations since April 2015, will see operations free of fragmentation by state or airspace borders above FL325.

As such, ) is the first European FRA concept implemented over the territories of four states, two of which are members of the FAB CE (Croatia and Bosnia and Herzegovina) functional airspace block with Serbia and Montenegro which are not a part of any FAB initiative, proving that such cooperation is possible, and can be of benefit to all stakeholders.

(SEA-FRA) South East Axis - Free Route Airspace

The idea of such a large-scale FRA was initiated by ATM experts of the four providers who shared a common goal of improving safety and efficiency as well as environmental protection by reducing fuel, CO2 and fuel NOx emissions.

It is important to point out that the SEAFRA actions were taken five years prior to the date of January 1, 2022, deadline when unlimited free use of airspace over 9,000 m across Europe is planned.

This project is one of the key improvements within the EU initiative on establishing the Single European Sky, regardless of the state borders or even FAB borders, aiming to enhance safety and efficiency, and to increase capacity of air traffic in Europe.

BHANSA	Bosnia and Herzegovina Air Naviagation Services Agency
CROCONTROL	Croatia  Control
SMATSA	Serbia and Montenegro Air Traffic Services
SMATSA	Serbia and Montenegro Air Traffic Services

(FRA)-Free Route Airspace
(SEA)-South-East Axis
(FAB)-Functional Airspace Block

Source: Air Traffic Management